Powolny podnośnik, szarpanie siłownika albo charakterystyczne wycie pompy po naprawie to sygnały, których nie warto ignorować. W takiej sytuacji trzeba ustalić przyczynę i wiedzieć, jak odpowietrzyć układ hydrauliczny bez ryzyka uszkodzenia pompy, rozdzielacza czy siłowników. Powietrze w hydraulice nie tylko obniża wydajność maszyny. Może także przyspieszyć zużycie elementów pracujących pod wysokim ciśnieniem.
Kiedy układ hydrauliczny wymaga odpowietrzenia?
Układ hydrauliczny w sprawnej maszynie powinien pracować płynnie, cicho i powtarzalnie. Po dostaniu się powietrza do oleju działanie hydrauliki staje się niestabilne, ponieważ powietrze jest ściśliwe, a olej praktycznie nie. Zamiast równego przenoszenia siły pojawia się opóźnienie reakcji, pulsowanie i nierówna praca odbiorników.
Najczęściej zapowietrzenie występuje po wymianie przewodu hydraulicznego, siłownika, filtra oleju lub elementu rozdzielacza. Może pojawić się również po pracy ze zbyt niskim poziomem oleju w zbiorniku. W ciągnikach i maszynach rolniczych problem bywa skutkiem nieszczelności po stronie ssawnej pompy. Taka nieszczelność nie zawsze powoduje widoczny wyciek oleju, ale podczas pracy może zasysać powietrze do układu.
Typowe objawy zapowietrzenia to:
- szarpanie podnośnika, ładowacza lub siłownika,
- wolne albo nierówne unoszenie maszyny,
- głośna, przerywana praca pompy hydraulicznej,
- spieniony lub mleczny olej w zbiorniku,
- drgania przewodów i pulsowanie ciśnienia,
- spadek siły hydrauliki mimo właściwych obrotów silnika.
Nie każdy z tych objawów oznacza wyłącznie powietrze w instalacji. Podobnie może zachowywać się zużyta pompa, zapchany filtr, uszkodzony zawór przelewowy albo siłownik z nieszczelnymi uszczelnieniami. Dlatego odpowietrzanie należy traktować jako część diagnozy, a nie automatyczne lekarstwo na każdą usterkę.
Jak odpowietrzyć układ hydrauliczny krok po kroku
Sposób postępowania zależy od konstrukcji maszyny. Układ podnośnika w ciągniku odpowietrza się inaczej niż osobny siłownik dwustronnego działania w ładowaczu, przyczepie czy pługu obrotowym. Zasada jest jednak wspólna: należy zapewnić właściwy poziom oleju, uruchomić hydraulikę bez nadmiernego obciążenia i umożliwić powietrzu powrót do zbiornika.
1. Zabezpiecz maszynę i przygotuj miejsce pracy
Ustaw maszynę na równym, twardym podłożu. Opuść osprzęt na ziemię, wyłącz silnik, zaciągnij hamulec postojowy i usuń kluczyk ze stacyjki. Jeśli pracujesz przy ładowaczu, podniesionym wysięgniku lub przyczepie, nie polegaj wyłącznie na hydraulice. Użyj odpowiednich podpór mechanicznych.
Olej hydrauliczny pod ciśnieniem może wstrzyknąć się pod skórę, nawet przez niewielką szczelinę w przewodzie. Nie sprawdzaj nieszczelności dłonią i nie odkręcaj złączek przy pracującym silniku. Przed rozpoczęciem pracy oczyść okolice korka wlewu, szybkozłączy i połączeń przewodów, aby do układu nie dostał się brud.
2. Sprawdź poziom i stan oleju hydraulicznego
Poziom oleju sprawdza się zgodnie z instrukcją producenta, zwykle przy opuszczonych siłownikach i zatrzymanym silniku. Jeśli oleju jest za mało, pompa może zasysać powietrze, a samo odpowietrzanie nie przyniesie trwałego efektu. Uzupełnij wyłącznie olej o parametrach przewidzianych dla danego ciągnika lub maszyny.
Zwróć uwagę na wygląd oleju. Piana, liczne pęcherzyki lub jasny, mętny kolor wskazują na napowietrzenie. Ciemny olej o zapachu spalenizny może świadczyć o przegrzaniu. Woda w oleju również daje mleczne zabarwienie, ale przyczyna jest wtedy inna i wymaga wymiany oleju oraz usunięcia źródła wilgoci.
3. Uruchom układ na niskich obrotach
Po uzupełnieniu oleju uruchom silnik na wolnych obrotach. Nie zwiększaj od razu obciążenia i nie doprowadzaj siłownika do końca skoku z długim przytrzymywaniem dźwigni. Pompa pracująca na zaworze przelewowym szybko podnosi temperaturę oleju, co nie pomaga w odpowietrzaniu.
Pozwól maszynie pracować przez chwilę bez obciążenia. Następnie wykonuj powolne, pełne cykle ruchu odbiornika hydraulicznego. W przypadku siłownika dwustronnego działania wysuń go spokojnie do końca, odczekaj 2-3 sekundy, a potem całkowicie wsuwaj. Powtórz cykl kilka razy. Powietrze będzie przesuwane z przewodów i komór siłownika do zbiornika oleju.
4. Odpowietrz siłownik po montażu lub naprawie
Po wymianie siłownika jego położenie ma znaczenie. W wielu konstrukcjach najłatwiej usunąć powietrze wtedy, gdy króćce przyłączeniowe znajdują się możliwie wysoko. Nie oznacza to jednak, że należy samodzielnie demontować sworznie lub zmieniać pozycję ciężkiego osprzętu bez zabezpieczenia.
Jeżeli producent przewidział śrubę odpowietrzającą, korzystaj tylko z tej procedury i przy wyłączonym silniku przed odkręceniem elementu. W standardowych siłownikach rolniczych najczęściej wystarczą powolne pełne cykle pracy. Nie poluzowuj przewodów „na próbę”, gdy układ jest pod ciśnieniem. To metoda ryzykowna, a dodatkowo może wprowadzić do instalacji kolejne zanieczyszczenia.
5. Skontroluj poziom oleju ponownie
Po kilku cyklach zatrzymaj silnik, odczekaj chwilę, aż olej spłynie do zbiornika, i ponownie sprawdź poziom. Podczas napełniania przewodów oraz siłowników poziom w zbiorniku może wyraźnie spaść. Uzupełnij go do wartości zalecanej przez producenta, ale nie przelewaj ponad znak maksimum.
Następnie wykonaj próbę roboczą przy normalnych, lecz rozsądnych obrotach. Podnośnik lub ładowacz powinien działać płynnie, bez skoków, pienienia oleju i nietypowego hałasu pompy.
Gdzie najczęściej zasysane jest powietrze?
Jeżeli po odpowietrzeniu problem szybko wraca, trzeba szukać miejsca, przez które powietrze dostaje się do instalacji. Szczególną uwagę warto zwrócić na odcinek ssawny między zbiornikiem a pompą. To tam często występują sparciałe przewody, luźne opaski, uszkodzone uszczelnienia króćców lub nieszczelna pokrywa filtra.
Sprawdź także stan szybkozłączy hydraulicznych. Uszkodzona uszczelka, zużyte gniazdo albo niedociśnięta wtyczka mogą powodować nierówną pracę zewnętrznej hydrauliki. W maszynach z dodatkowymi sekcjami, ładowaczem czołowym czy przyczepą problem czasem leży po stronie podłączonego urządzenia, a nie samego ciągnika.
Po każdej ingerencji w układ warto obejrzeć przewody pod kątem przetarć, pęknięć i wybrzuszeń. Wąż hydrauliczny, który z zewnątrz wygląda niegroźnie, może mieć uszkodzoną warstwę wewnętrzną albo słabe zakucie. W razie wątpliwości bezpieczniej jest wymienić przewód lub zlecić jego sprawdzenie niż ryzykować przestój w trakcie pracy.
Błędy, które mogą uszkodzić hydraulikę
Najczęstszym błędem jest dolewanie przypadkowego oleju „żeby tylko było”. Różne klasy i typy olejów hydrauliczno-przekładniowych nie zawsze można ze sobą mieszać. Niewłaściwy produkt może pogorszyć smarowanie, pracę mokrych hamulców, przekładni lub uszczelnień.
Drugim problemem jest praca na wysokich obrotach, gdy układ jest jeszcze zapowietrzony. Pompa może wtedy kawitować. Powstające pęcherzyki gwałtownie zapadają się w strefie wysokiego ciśnienia, co z czasem niszczy elementy pompy i powoduje metaliczny hałas. Jeżeli pompa wyje mimo prawidłowego poziomu oleju, nie przeciążaj maszyny.
Nie pomijaj też filtra hydraulicznego. Po naprawie układu, awarii przewodu lub podejrzeniu zanieczyszczenia oleju filtr może ograniczać przepływ. Wymianę wykonuj według interwału producenta, a przy dużej naprawie wcześniej, jeśli stan oleju tego wymaga.
Kiedy przerwać pracę i oddać maszynę do serwisu?
Jeżeli hydraulika nadal nie buduje ciśnienia, pompa głośno pracuje, olej szybko się pieni albo siłownik samoczynnie opada, potrzebna jest dokładniejsza diagnoza. Przyczyną może być zużycie pompy, nieszczelność wewnętrzna rozdzielacza, uszkodzenie zaworu lub problem z uszczelnieniami siłownika. Dalsza praca może powiększyć koszt naprawy.
W przypadku uszkodzonego przewodu nie warto prowizorycznie uszczelniać instalacji taśmą czy przypadkową złączką. Przewody hydrauliczne pracują pod dużym ciśnieniem i muszą być dobrane pod względem średnicy, końcówek oraz parametrów roboczych. W Agro-Man można skorzystać z pomocy przy doborze części oraz z usługi zakuwania i naprawy węży hydraulicznych.
Po prawidłowym odpowietrzeniu obserwuj maszynę przez kilka kolejnych godzin pracy. Płynny ruch, cicha pompa i stabilny poziom oleju potwierdzą, że układ wrócił do właściwej kondycji, a Ty możesz wrócić do pracy bez niepotrzebnego ryzyka przestoju.
